Het noordelijk tracé van de oudste stadswal.

De voorbije jaren werd bij archeologisch onderzoek meermaals de oudste stadsomwalling aangesneden, die dateert uit de tweede helft van de 11de eeuw. Dit gebeurde ondermeer tijdens de aanleg van de parking 'De Burcht' in 1993. Bij werken voor nieuwbouw in het Sint-Jozefscollege in datzelfde jaar en tijdens een archeologisch onderzoek in 1994 werd deze oudste omwalling opnieuw aangesneden. Ook bij een archeologische interventie in het huis 'De stad van Antwerpen' in de Lange Zoutstraat kon het verdere verloop bepaald worden. Boringen traceerden de gracht gedurende de heraanleg van de Kerkstraat in 1998

Een probleem vormde echter het verdere verloop van deze eerste stadsomwalling. Bij de aanleg van collectoren door Aquafin in 1994, kon vastgesteld worden dat de walgracht niet onder de Grote Markt en de Molenstraat liep. Mede door de studie van de 17de-eeuwse stadsplattegrond van A. Sanderus werd de gracht daarom gesitueerd juist achter de huizen langsheen de Grote Markt en Molenstraat . Deze hypothese stoelde op het feit dat op voorgenoemd plan, op de plaatsen waar het grachttracé de huizenblokken snijdt, de huizen parallel aan de straatzijde gebouwd werden in plaats van de gebruikelijke haakse inplanting. Op andere plaatsen ontbreekt de bewoning en is er meestal slechts een muurtje te zien. Vermoed werd dat dit de weerspiegeling was van het verloop van de walgracht, waardoor het zelfs tot in de 17de eeuw om stabiliteitsredenen minder aangewezen was om in deze zone te bouwen.

Stadsplattegrond van A. Sanderus uit 1644, met aanduiding van het verloop van de walgracht.

De afbraak van een winkelpand in de Molenstraat vormde een unieke gelegenheid om deze theorie op zijn waarde te testen. Op dit perceel konden 4 boringen verricht worden. De aanzet van de oudste stadsgracht kon door deze waarnemingen gesitueerd worden ergens tussen de 8 à 10 m te rekenen vanaf de huizengevels aan de straatzijde. Hierdoor kon het tracé van de oudste stadsomwalling verder vastgelegd worden. Mogelijkerwijs heeft deze omvangrijke historische bodemingreep op deze plaats de stabiliteitsproblemen veroorzaakt die men kende bij de bouw van het cultureel centrum 'De Werf' in de jaren '60.

De afbraak van een winkelpand bood een unieke kans om het noordelijk tracé van de walgracht te lokaliseren.