Archeologen bestuderen het menselijk gedrag in het verleden. Alles wat onze voorgangers vroeger deden, is voor hen interessant: eten, drinken, huizen bouwen, potten bakken, godsdienstbeleving, leven en sterven. Archeologen trachten over dit alles meer te weten te komen door het bestuderen van sporen in de ondergrond en van vondsten uit de bodem. Hun onderzoek is dan ook zeer verscheiden: potscherven zeggen iets over het huisraad van vroeger, vlekken in de grond onthullen waar gebouwen hebben gestaan, plantenresten en dierenbeenderen tonen hoe de voeding was samengesteld. Op de meest eenvoudige of ingewikkelde manier wordt aan dit begraven materiaal informatie onttrokken. Een snijspoor op een bot onthult hoe een dier werd gevild, scheikundig onderzoek van een scherf zegt met welke grondstof de pot is gemaakt, vergelijking van gebouwsporen toont de rijkdom van vroegere bewoners.

Archeologen zijn dus echte speurders. Ze zijn de Maigret van de middeleeuwen, de Sherlock Holmes van de prehistorie, de Miss Marple van de Romeinse tijd. Dat wordt nog het meest duidelijk bij een speciale vondstengroep: de menselijke resten.

Het is natuurlijk niet meer dan logisch dat bij de studie van de vroegere mens de resten van die mens zelf bijzondere aandacht krijgen. En dat kan, want archeologen stuiten bij hun graafwerk op de stoffelijke overblijfselen van wie hier vroeger woonde. Afhankelijk van de periode waaruit de begravingen stammen, gaat het om gecremeerde (verbrande) resten of om gewone grafkuilen met een skelet erin.

Nauwkeurig blootleggen en inzamelen van de menselijke resten maakt het mogelijk in het laboratorium allerlei informatie te weten te komen. Deze studie noemt men fysische antropologie. Hoe oud was de begravene op het moment van overlijden? Gaat het om een man of een vrouw, een jongen of een meisje? Hoe groot was de persoon? Was hij of zij fors gebouwd of eerder tenger? Aan welke ziekten leed de begravene tijdens het leven? Waren er voedingstekorten, bestond het leven uit hard labeur of was de persoon eerder onderhevig aan beschavingsziekten, samengaand met overdaad en luxe? Wat was de doodsoorzaak: ouderdom, ziekte, ongeval of geweld? Het antwoord op al deze vragen is vaak te achterhalen door de studie van het menselijk botmateriaal. Daarbij verzamelt de fysisch antropoloog de gegevens persoon per persoon, alhoewel het uiteindelijke doel verder ligt.

Archeologen zijn zelden geboeid door het wedervaren van één bepaalde persoon. Hoe oud Jan, Koen of Dirk vroeger geworden zijn, is van weinig belang. Hoeveel kinderen Claire, Vera of Eva baarden, is van geen tel. Belangrijk is te weten hoe oud men gemiddeld werd in een bepaalde periode, en of de levensverwachting verschilde voor mannen en vrouwen. Het overlijden van een kind is triest maar slechts een historische anecdote. De evolutie van de kindersterfte doorheen de tijd is daarentegen een cruciaal studiethema, willen we iets van het vroegere leven begrijpen.

Wanneer een archeoloog de kerk van Ename opgraaft, is het doel dus de levensloop en de levenskwaliteit van de vroegere parochianen te achterhalen. Archeologen zijn geïnteresseerd in een bevolkingsgroep, niet in één bepaald individu.